عبد الرحمن جامى
19
مرقع نى نامه جامى ( فارسى )
چنان كه در كتاب المآثر و الآثار آمده : « ما بين قلمدانها و جلدهاى كار او و كارهاى عمّش على اشرف نقّاش افشار مشهور تميزى نبود مگر آنكه ارقام از صاحب صنعت اعلام مىكرد » . 57 رضا فرزند على اشرف نيز در راه پدر مىپوييد و ميراثدار هنر موروث بود . از آثار او تاكنون دو قلمدان ديده شده است با رقم « ز بعد على اشرف آمد رضا » و « رضا ابن مرحوم على اشرف » . آقا صادق و آقا باقر و استاد محمّد نقّاشان و قلمدانسازان نامدار از شاگردان مبرّز على اشرف بودند كه به احترام استاد در نوقلمى و شاگردپيشگى « صادق از لطف على اشرف شد » و « باقر از بعد على اشرف بود » و « صنع محمّد ز على اشرف است » رقم مىكردهاند . محمّد هادى از احوال محمّد هادى نيز اطلاع زيادى در دست نيست . تاريخ رقمهاى او از سال 1024 ه تا 1170 ه ديده شده ، ولى به دلايلى كه دربارهء على اشرف هم گفته شد بدون دقّت نظر كارشناسانه اين رقمها و تاريخها قابل استناد نيست . محمّد هادى معمولا به صورت « رقم بنده محمّد هادى » چنان كه در ترقيمهء آخرين قطعهء مرقّع نىنامه ديده مىشود بر آثار زرنشان و قلمدانهاى خود رقم مىزده و تاريخ مىنهاده است و گاه به سجع « كلك هادى نموده رقم » يا « كلك شد از رقم هادى زرفشان » . محمّد هادى و على اشرف علاوه بر مرقّع نىنامه آثار ديگرى نيز با همكارى يكديگر پديد آوردهاند ، از آن جمله است چند نسخهء آراسته از قرآن مجيد و مرقّع ميرزا مهدى خان منشى . آثار مشترك اين دو براى كتابخانهء ميرزا مهدى خان منشى در ساليان 1154 - 1147 ه كتابگرى شده است . مرقّع تحفة الملوك يا زينة الملوك متعلّق به كتابخانهء كاخ گلستان ( ش 11072 ، رديف 687 ) شبيهترين اثر مشترك على اشرف و محمّد هادى به مرقّع نىنامه است كه آن هم به سفارش ميرزا مهدى خان منشى به سال 1154 ، يك سال پس از مرقعبندى نىنامه ، كتابگرى و كتابآرايى شده و مهر تملّك او را در بر دارد . تفاوت نقشمايههاى صفحهآرايى دو مرقّع در اين است كه در تحفة الملوك حاشيهء رقعهها كار على اشرف ، و گاه كار استاد - شاگرد ، به طرز بهشت و بهار ، به شيوهء حاشيهآرايى نوظهور عصر ، تك بتّهاندازى و گل و مرغسازى شده است و بوم صفحه بست پايان درست در مايهء قلم و رنگبندى و طرح تشعير نىنامه به خامهء محمد هادى زرنگار شده است . رنگ و نقش و كارمايهء جلد هر دو مرقع تا به حدّ نظيرهسازى كامل يكسان است .